در نظام جمهوری اسلامی ایران، شورای نگهبان با توجه به صلاحیتها و وظایف آن، بدون شک یکی از مهمترین ارکان تحقق اسلامیت و جمهوریت بهعنوان عناصر اصلی تشکیل دهندهی نظام جمهوری اسلامی ایران به شمار میآید که فلسفه اصلی پیشبینی آن، جلوگیری از تصویب قوانین مغایر با «موازین اسلام» و «قانون اساسی» بوده است و از میان مجموعه وظایف شورای نگهبان، سه مورد «نظارت بر قانون گذاری»، «تفسیر قانون اساسی» و «نظارت بر انتخابات» دارای اهمیت بسیاری هستند.
مطابق اصل ۹۱ قانون اساسی «پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها» وظیفه شورای نگهبان دانسته شده است و اساساً به دلیل همین نقش صیانت و پاسداری است که این نهاد «شورای نگهبان» نام گرفته است.
یکی از مهمترین صلاحیتهای شورای نگهبان به موجب اصول ۷۲ و ۹۴ و ۹۵ قانون اساسی، نظارت بر مصوبات مجلس شورای اسلامی از جهت عدم مغایرت با قانون اساسی و موازین شرع است هم چنین مطابق اصل ۹۳ قانون اساسی، مجلس شورای اسلامی بهعنوان رکن اصلی قانونگذاری در قانون اساسی بدون وجود شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد.
بنابراین شورای نگهبان از جمله نهادها و مراجعی است که میبایست با سرلوحه قرار دادن اندیشهها، بیانات و رهنمودهای حضرت امام خمینی (قدسسرهالشریف) و مقام معظم رهبری(مدظلهالعالی) در جهت اجرای هرچه بهتر وظایف خود اقدام کند و از این طریق است که میتوان امیدوار بود حرکت با ثبات و منسجم نظام و به خصوص شورای نگهبان، برگرفته از یک اجتهاد و تفکر روزآمد و مستمر، با سرعت هرچه بیشتر و بهتر به سمت اهداف و برنامههای نظام اسلامی صورت بگیرد؛ و امید است که با نگاه همه جانبه به فرمایشات و رهنمودهای مقام ولایت، بتوان سعادت نظام و ملت را رقم زد.
دکتر محمد نوشاد
دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه